گفتوگو با دکتر شهریار کابلی، استاد دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف و استاد نمونه کشوری در سال ۱۴۰۵ درباره مسیر علمی و آموزشی و نگاه ایشان به پژوهش مسئلهمحور، تجربه نزدیک به سه دهه حضور در دانشگاه صنعتی شریف و دغدغههای موجود درباره آینده آموزش عالی
به گزارش روابط عمومی دانشگاه صنعتی شریف، وی در این گفتوگو از اهمیت کیفیت در پژوهش، ضرورت بازنگری در الگوهای آموزش عالی و مهارتهایی میگوید که نسل آینده، بهویژه در عصر گسترش هوش مصنوعی، بیش از گذشته به آنها نیاز خواهد داشت؛ از جمله «هنر سؤال پرسیدن». او در کنار همه این مباحث، بر یک اصل ساده اما بنیادین نیز تأکید دارد: حفظ شور زندگی، موتور امید و تلاش است. دکتر کابلی که نزدیک به بیست سال است به عنوان هیئت علمی در شریف فعالیت میکند.
از دانشجویی تا استادی در شریف
دکتر شهریار کابلی، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف و رئیس مرکز آموزش مهارتهای مهندسی است. او نزدیک به سه دهه پیش، در مهرماه ۱۳۷۲، بهعنوان دانشجوی کارشناسی وارد دانشگاه صنعتی شریف شد و از آن زمان تاکنون، بخش مهمی از زندگی علمی و حرفهایاش با این دانشگاه گره خورده است.او حدود بیست سال است که بهعنوان عضو هیئت علمی در شریف فعالیت میکند و در این سالها تلاش کرده است در حوزههای آموزش، پژوهش و تربیت دانشجو نقش مؤثری داشته باشد.دکتر کابلی در توصیف نگاه خود به زندگی و کار، از مفهومی به نام «شور زندگی» یاد میکند؛ مفهومی که به باور او زنجیرهای از امید و تلاش را شکل میدهد: «شور زندگی، امید میآورد؛ امید، تلاش ایجاد میکند؛ و تلاش، انسان را به نتیجه میرساند.» این نگاه، به گفته او، هم در مسیر شخصی و هم در فعالیتهای آموزشی و پژوهشیاش نقشی تعیینکننده داشته است.
پژوهش برای حل مسئله واقعی
دکتر کابلی عضو گروه سیستمهای انرژی دانشکده مهندسی برق است و در حوزه الکترونیک قدرت فعالیت میکند. تمرکز تخصصی او طراحی و توسعه منابع تغذیه ولتاژ بالا و مبدلهایی با قابلیت اطمینان بالاست.آزمایشگاه پژوهشی او با عنوان «آزمایشگاه الکترونیک قدرت فشار قوی» از سال ۱۳۸۸ فعالیت خود را آغاز کرده و از ابتدا تلاش شده است مسائل واقعی و کاربردی در مرکز توجه قرار گیرند.بخشی از سامانههایی که در این آزمایشگاه طراحی و توسعه یافتهاند، در تجهیزات مبتنی بر اشعه ایکس و از جمله سامانههای مرتبط با پرتودرمانی بیماران سرطانی کاربرد دارند. در چنین حوزههایی، صرف دستیابی به عملکرد فنی کافی نیست؛ بلکه قابلیت اطمینان، پایداری عملکرد و عمر مفید تجهیزات اهمیت حیاتی دارد. به همین دلیل، فعالیت پژوهشی این آزمایشگاه همواره با تلاش برای درک دقیق نیازهای واقعی کاربردها همراه بوده است.
استاد خوب؛ فراتر از انتقال دانش
از نگاه دکتر کابلی، دانش استاد اگرچه اهمیت بسیار زیادی دارد، اما همه آن چیزی نیست که در فرایند آموزش به دانشجو منتقل میشود. بخشی از آموزش از طریق حضور، همراهی و ارتباط مستقیم استاد و دانشجو شکل میگیرد؛ انتقالی که به باور او میتوان آن را انتقال سینهبهسینه تجربه، منش و شیوه نگاه به علم دانست.به اعتقاد او، استاد خوب تنها اطلاعات و مفاهیم را منتقل نمیکند، بلکه نوعی «مکتب» یا «دکترین» فکری را نیز به دانشجویان خود میآموزد.این نگاه در فضای آزمایشگاه و نحوه تعریف پروژههای پژوهشی نیز دنبال میشود. در آزمایشگاه وی، هیچ پایاننامهای بدون کارفرمای واقعی و مسئله واقعی تعریف نمیشود و دانشجویان نیز به شکل تماموقت درگیر پروژهها هستند.به اعتقاد ایشان پژوهش مؤثر زمانی شکل میگیرد که مسئله واقعی باشد، مخاطب واقعی داشته باشد و دانشجو نیز با تمام وجود درگیر حل آن شود.
دوری از هیجانهای زودگذر پژوهشی
دکتر کابلی پژوهش را صرفاً دنبالکردن موضوعات مُد روز نمیداند. از نگاه او، پژوهشی که بر پایه جریانهای زودگذر علمی تعریف شود، لزوماً به اثرگذاری عمیق منجر نخواهد شد.رویکرد آزمایشگاه او بر رفتن به سراغ مسائل واقعی دنیای واقعی است؛ حتی اگر این مسیر به معنای صرف زمان بیشتر برای رسیدن به نتیجه باشد.یکی از مهمترین دستاوردهای این رویکرد، مشاهده ادامه یافتن این نگاه در مسیر حرفهای دانشجویان است؛ بهویژه زمانی که دانشجویان سابق خود در جایگاه استاد دانشگاه قرار میگیرند و همین شیوه نگاه به پژوهش و آموزش را به نسل بعد منتقل میکنند.
استاد نمونه؛ تأکید بر کیفیت به جای کمیت
دریافت عنوان استاد نمونه کشوری برای دکتر کابلی بیش از هر چیز نمادی از عظمت و شکوه دانشگاه صنعتی شریف است. او معتقد است شاخصهای متعارف ارزیابی استادان، از جمله تعداد مقاله و برخی امتیازهای کمّی، همیشه نمیتوانند تصویر کاملی از کیفیت و اصالت فعالیت علمی ارائه دهند.برخی پروژهها ممکن است چند سال زمان ببرند تا به نتیجه برسند و طبیعی است که در این فاصله مقالهای نیز منتشر نشود. از این منظر، آنچه برای ایشان ارزشمند بوده، توجه دانشگاه شریف به اصالت و ارزش واقعی فعالیتهای علمی، فراتر از شمارش کمّی دستاوردهاست.
او اصولی همچون تعریف مسئله واقعی، درگیر شدن جدی و تماموقت دانشجو و پایبندی به کیفیت را از عوامل اصلی این موفقیت میداند. در این رویکرد، هر نتیجهای الزاماً منتشر نمیشود و اگر کاری به سطح مطلوب علمی نرسیده باشد، انتشار آن در اولویت قرار نمیگیرد.
به باور او، این سختگیری شاید در کوتاهمدت هزینهبر باشد، اما در بلندمدت به حفظ استاندارد علمی و اعتبار پژوهش منجر خواهد شد.
آموزش عالی و ضرورت شهامت برای تغییر
دکتر کابلی یکی از مهمترین چالشهای آموزش عالی کشور را نداشتن شهامت کافی برای ایجاد تغییرات بزرگ و بنیادین میداند.
به اعتقاد او، اگر دانشگاهها، وزارت علوم و سایر نهادهای مرتبط همچنان با الگوهایی حرکت کنند که چند دهه پیش شکل گرفتهاند، نمیتوان انتظار تحولات جدی و دستاوردهای متفاوت داشت؛ بهویژه در شرایطی که جهان با سرعت بسیار زیادی در حال تغییر است.
از نگاه او، صرف «بقا» کافی نیست. یک مجموعه ممکن است ظاهراً پابرجا بماند، اما اگر در آن پیشرفتی رخ ندهد، این بقا به نوعی حیات ایستا و بیاثر تبدیل خواهد شد. وی بر ضرورت فاصله گرفتن آموزش عالی از رویکرد واکنشی و حرکت به سمت نگاهی راهبردی و پیشدستانه تأکید دارد؛ نگاهی که بتواند برای آینده طراحی کند و صرفاً دنبالهرو تحولات دیگران نباشد.
بازگشت به آموزش حرفهای
دکتر کابلی یکی از جلوههای این شهامت را بازگشت جدی و عمیق به آموزش حرفهای و تقویت بنیانهای دانشگاه نسل اول میداند.
به باور او، تا زمانی که پایههای آموزش حرفهای، دقیق و عمیق تقویت نشود، سخن گفتن از کارآفرینی یا حرکت به سوی دانشگاههای نسل سوم و چهارم نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد.
در کنار این موضوع، مأموریتمحور کردن دانشگاهها و تدوین نقشه راه روشن برای هر دانشگاه نیز از ضرورتهای امروز آموزش عالی کشور است؛ چراکه دانشگاهها نمیتوانند بدون داشتن مأموریتی مشخص و متناسب با ظرفیتهای خود، انتظار اثرگذاری پایدار داشته باشند.
مهارت آینده؛ هنر سؤال پرسیدن
با گسترش فناوریهای نو و بهویژه هوش مصنوعی، از نگاه کابلی اهمیت دانستن حجم زیادی از اطلاعات کاهش یافته و در مقابل، توانایی طرح سؤال درست و دقیق اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
او یکی از مهمترین مهارتهای آینده را «هنر سؤال پرسیدن» میداند؛ چراکه فردی که بتواند سؤال قوی، روشن و سنجیدهای مطرح کند، احتمال بیشتری دارد که پاسخ قویتری دریافت کند و از ابزارهای جدید نیز بهره مؤثرتری ببرد.
از این منظر، یکی از وظایف مهم دانشگاهها، پرورش این توانایی در دانشجویان و کل جامعه دانشگاهی است؛ یعنی آموزش اینکه افراد چگونه دقیق ببینند، دقیق فکر کنند و در نهایت، دقیق سؤال بپرسند.
شور زندگی؛ توصیهای برای نسل جوان
دکتر کابلی در پایان، مهمترین توصیه خود به دانشجویان جوان را حفظ «شور زندگی» میداند. به باور او، حفظ این شور موجب زنده ماندن امید میشود و امید نیز موتور تلاش و حرکت است. او معتقد است بدون این شور، مسیرهای علمی و حرفهای بهسادگی فرساینده میشوند؛ از همین رو، دانشجویان باید در کنار مسیر علمی و حرفهای، مراقب حفظ انگیزه و شور حرکت خود نیز باشند.
آیندهای شکوهمند برای شریف
نگاه ایشان به آینده دانشگاه صنعتی شریف، روشن و امیدوارانه است. دکتر کابلی آینده این دانشگاه را «شکوهمند و درخشان» میبیند و شریف را در آموزش عالی کشور تک نگین و نهادی با جایگاهی ممتاز و اثرگذار میداند.
با این حال، حفظ و تداوم این جایگاه را وابسته به مشارکت همه اعضای دانشگاه میداند. از نگاه او، اعضای دانشگاه باید خود را در سرنوشت شریف سهیم بدانند و میان منافع شخصی و منافع دانشگاه تقابل نبینند.
وی تأکید میکند که جدا کردن خود از دانشگاه و بیارتباط دانستن پیشرفت فردی با پیشرفت دانشگاه، نگاهی نادرست است. به باور او، هر اندازه اعضای دانشگاه رشد کنند، جایگاه دانشگاه نیز ارتقا پیدا میکند و هرچه دانشگاه بالاتر برود، زمینه رشد افراد آن نیز بیشتر فراهم میشود. این پیوند متقابل، از نگاه او، یکی از مهمترین سرمایههای دانشگاه صنعتی شریف است.
در ادامه این گفتوگوها، مصاحبه با دیگر استاد نمونه کشوری در سال ۱۴۰۵؛ دکتر مهدی بهزاد، استاد دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف نیز بهزودی در پایگاه اطلاعرسانی دانشگاه منتشر خواهد شد.